२०८३ श्रावण १४, बिहीवार

विचार

सिंहासनको उचाइभन्दा नागरिकको जीवन ठूलो हुन्छ : सरिता  ढकाल

सिंहासनको उचाइभन्दा नागरिकको जीवन ठूलो हुन्छ : सरिता ढकाल

विचार
सरिता  ढकाल एउटा सभ्य राज्यको पहिचान उसले कति धेरै सडक बनायो, कति अग्ला भवन ठड्यायो वा कति आकर्षक भाषण गर्‍यो भन्ने आधारमा हुँदैन। राज्यको वास्तविक उचाइ त त्यसले आफ्ना नागरिकको जीवनलाई कति सम्मान गर्‍यो भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ। राज्यका हातमा कानुनको अधिकार हुन्छ, तर त्यो अधिकारसँगै विवेकको दायित्व पनि हुन्छ। किनकि राज्यले गल्ती गर्दा एउटा व्यक्ति मात्र पीडित हुँदैन; सिंगो समाज घाइते हुन्छ। सुनसरीमा भएको पछिल्लो दुःखद घटनाले फेरि एकपटक नेपाली समाजलाई गम्भीर आत्ममन्थन गर्न बाध्य बनाएको छ। धार्मिक संवेदनशीलतासँग जोडिएको कुनै पनि घटना सामान्य हुँदैन। धर्म मानिसको आत्मासँग जोडिएको विश्वास हो। विश्वासलाई सम्मान गर्न सकिन्छ, त्यसलाई कानुनी दायराभित्र राख्न सकिन्छ, तर त्यसलाई हिंसा, घृणा वा मृत्युको कारण बन्न दिनु कुनै पनि सभ्य समाजको पराजय हो। नेपालको सुन्दरता एउटै धर्म,...
कर्णाली प्रदेशका नवयिनुक्त मुख्यमन्त्री मंगलबहादुर शाही को हुन.. ?

कर्णाली प्रदेशका नवयिनुक्त मुख्यमन्त्री मंगलबहादुर शाही को हुन.. ?

राजनीति, राष्ट्रिय, विगन्यूज, विचार, समाचार, सुचना संचार
सुर्खेत : मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौँ मुख्यमन्त्रीका रुपमा नियुक्त भएका छन् । प्रदेश प्रमुख यज्ञराज जोशीले नेपालको संविधानको धारा १६८ को उपधारा (२) बमोजिम शाहीलाई मंगलबार मुख्यमन्त्री नियुक्त गरेका हुन् ।उनलाई आफ्नो दल नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का १४ र सत्ता साझेदार दल नेकपा एमालेका १० जना गरी २४ जना बहुमत सदस्यको समर्थन रहेको छ । ४० सदस्यीय कर्णालीमा सरकार बनाउन २० सिट आवश्यक पर्छ । एमालेको समर्थन पाएका शाही संसदीय राजनीतिमा प्रवेश गरेको ४ वर्षमै मुख्यमन्त्री बन्न सफल भएका छन् ।यसअघि उनी तत्कालीन मुख्यमन्त्री राजकुमार शर्मा नेतृत्वको सरकारमा भौतिक पूर्वाधार तथा सहरी विकासमन्त्री समेत भएका थिए । केन्द्रमा माओवादी र नेकपा एकीकृत समाजवादीबिच पार्टी एकता भयो, पार्टीको नाम नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी रह्यो । उक्त एकता प्रक्रियामा असन्तुष्टि जनाउँदै कर्णाली प्रदेश माओवादी संसदी...
आजको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय अभियान एउटा मात्र हुनुपर्छ— “म सुध्रिन्छु, त्यसपछि देश सुध्रिन्छ।”

आजको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय अभियान एउटा मात्र हुनुपर्छ— “म सुध्रिन्छु, त्यसपछि देश सुध्रिन्छ।”

विचार
— डि.बि. पराजुली “देश बिग्रिएको छ”, “नेता सबै भ्रष्ट छन्”, “कर्मचारीले काम गर्दैनन्”, “कानुनको पालना हुँदैन”— यस्ता गुनासा नेपाली समाजमा नयाँ होइनन्। चिया पसलदेखि संसद् भवनसम्म, सामाजिक सञ्जालदेखि सार्वजनिक मञ्चसम्म सुशासनको चर्चा हुन्छ। तर एउटा प्रश्न भने अझै अनुत्तरित छ— के हामी आफैं सुशासनका लागि तयार छौं? सुशासन कुनै राजनीतिक दलको घोषणापत्र, सरकारी भाषण वा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले दिने सुझावको विषय मात्र होइन। यो प्रत्येक नागरिकको दैनिक व्यवहारबाट सुरु हुने सामाजिक संस्कार हो। त्यसैले सुशासनको पहिलो शर्त सरकार होइन, “म सुध्रिन तयार हुनुपर्छ” भन्ने आत्मबोध हो। हामी प्रायः अधिकारको कुरा धेरै गर्छौं, तर कर्तव्यको चर्चा कम गर्छौं। संविधानले नागरिकलाई अधिकार दिएको छ, तर त्यससँगै कानुनको पालना गर्ने, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्ने, कर तिर्ने, अरूको अधिकारको सम्मान गर्ने र सामाजिक उत्त...
सहअस्तित्वको सम्मान गर्न नसक्दा विलयको बाटोमा काठमाडौं उपत्यकाको मौलिकता जोगाउने आन्दोलन  — मुकुन्द सिलवाल

सहअस्तित्वको सम्मान गर्न नसक्दा विलयको बाटोमा काठमाडौं उपत्यकाको मौलिकता जोगाउने आन्दोलन — मुकुन्द सिलवाल

विचार
काठमाडौं उपत्यका केवल नेपालको राजधानी मात्र होइन, यो हजारौँ वर्षको सभ्यता, संस्कृति, भाषा, कला, वास्तुकला, पर्व, परम्परा र सहअस्तित्वको जीवित संग्रहालय हो। यही मौलिकता जोगाउने उद्देश्यले विभिन्न समयमा नागरिक अभियान, सांस्कृतिक आन्दोलन, सम्पदा संरक्षण अभियान र स्थानीय अधिकारका आवाजहरू उठ्दै आएका छन्। तर पछिल्ला वर्षहरूमा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ— के यी आन्दोलनहरू आफ्नो मूल उद्देश्यबाट क्रमशः विचलित हुँदै विलयको बाटोतर्फ उन्मुख भइरहेका छन्? यो प्रश्न भावनात्मक मात्र होइन, आन्दोलनको स्वरूप, नेतृत्व, कार्यशैली र सामाजिक प्रभावलाई नजिकबाट हेर्दा उठ्ने स्वाभाविक जिज्ञासा पनि हो। एउटै उद्देश्य बोकेका अभियानहरू किन एकआपसमा विभाजित देखिन्छन्? किन एउटै मुद्दामा दर्जनौँ समूह र दर्जनौँ नेतृत्व देखिन्छ? किन आन्दोलनभित्र नै अविश्वास, आरोप–प्रत्यारोप र गुटबन्दी बढ्दै गएको अनुभूति हुन्छ? एउट...
सामाजिक विकृतिको एउटा उदाहरण बन्दै “कोसेली” प्रथा — डि.बि. पराजुली

सामाजिक विकृतिको एउटा उदाहरण बन्दै “कोसेली” प्रथा — डि.बि. पराजुली

विचार
नेपाली समाजमा "कोसेली" भन्ने शब्द आफैंमा मिठास बोकेको शब्द हो। यो शब्दले माया, आत्मीयता, सम्झना र सम्बन्धको सुगन्ध बोकेको हुन्छ। कुनै आफन्तको घर जाँदा आफ्नो गाउँघरमा उत्पादन भएको फलफूल, अन्न, घिउ, मह, दही, चिउरा, गुन्द्रुक वा मौसमी परिकार लिएर जानु नेपाली संस्कृतिको सुन्दर पक्ष मानिन्थ्यो। त्यो कोसेलीको मूल्य पैसाले होइन, त्यसमा मिसिएको प्रेमले निर्धारण गर्थ्यो। तर समय परिवर्तनसँगै यही कोसेली प्रथा आज आफ्नो मौलिक स्वरूपबाट धेरै टाढा पुगेको छ। अहिले कोसेली आत्मीयताको प्रतीकभन्दा पनि सामाजिक दबाब, प्रदर्शन, प्रतिष्ठा र आर्थिक प्रतिस्पर्धाको माध्यम बन्दै गएको छ। सम्बन्ध जोड्ने संस्कार अहिले कतिपय अवस्थामा सम्बन्धलाई कमजोर बनाउने सामाजिक विकृतिका रूपमा विकसित भइरहेको देखिन्छ। प्राचीन नेपाली समाज कृषिप्रधान थियो। गाउँघरमा उत्पादन हुने वस्तु नै सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति मानिन्थ्यो। कुनै आफन्तको घ...
कर्णालीमा काँग्रेसका चारजना मन्त्रीद्वारा राजीनामा

कर्णालीमा काँग्रेसका चारजना मन्त्रीद्वारा राजीनामा

Breaking News, राजनीति, राष्ट्रिय, विगन्यूज, विचार, समाचार
सुर्खेत : कर्णालीमा मुख्यमन्त्री यामलाल कडेल समक्ष काँग्रेसबाट सरकारमा सहभागी मन्त्रीहरुले सामुहिक राजिनामा बुझाएका छन् ।एमाले र काँग्रेसको गठबन्धनमा बनेको सरकारमा काँग्रेसबाट चार जना मन्त्री सरकारमा सहभागी थिए । बुधबार उनीहरूले मुख्यमन्त्री यामलाल कँडेल समक्ष एकसाथ राजीनामा बुझाएका हुन्। सामाजिक विकास मन्त्री घनश्याम भण्डारीले आफुहरुले मुख्यमन्त्री यामलाल कँडेलसमक्ष राजीनामा बुझाएको जानकारी दिए । उनले मुख्यमन्त्रीसमक्ष राजीनामा बुझाइएको पुष्टि गर्दै भने, “हामीले राजीनामा बुझाउने भनेकै मुख्यमन्त्रीसमक्ष हो। त्यही अनुसार राजीनामा बुझाएका छौँ। बाँकी विषय सरकारका प्रवक्तासँग बुझ्नुहोला।,” राजीनामा बुझाउने मन्त्रीहरूमा आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री राजीवविक्रम शाह, सामाजिक विकास मन्त्री घनश्याम भण्डारी, जलस्रोत तथा ऊर्जा विकास मन्त्री विजया बुढा र उद्योग पर्यटन  वन तथा वातावरण मन्त्री ...
समृद्ध नेपालको आधार : नयाँ विकास मोडलका लागि नीतिगत तथा कानुनी सुधार अपरिहार्य

समृद्ध नेपालको आधार : नयाँ विकास मोडलका लागि नीतिगत तथा कानुनी सुधार अपरिहार्य

विचार
डि.बि.पराजुली नेपालले दशकौँदेखि विकासका विभिन्न मोडल अपनाउँदै आएको भए पनि अपेक्षित उपलब्धि हासिल गर्न सकेको छैन। बढ्दो शहरीकरण, कृषि योग्य जमिनको तीव्र विनाश, उत्पादनभन्दा उपभोगमुखी अर्थतन्त्र, आन्तरिक पूँजीको पलायन, अव्यवस्थित बसोबास, कमजोर कर प्रणाली तथा सार्वजनिक सेवाप्रतिको घट्दो विश्वासका कारण मुलुकले दिगो विकासको लक्ष्य प्राप्त गर्न चुनौती सामना गरिरहेको छ। यदि वर्तमान सरकारले विकासको नयाँ मोडलमार्फत दीर्घकालीन आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ भने केही आधारभूत नीतिलाई कानुनी रूप दिई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु अपरिहार्य देखिन्छ। सबैभन्दा पहिले ग्रामीण क्षेत्रबाट हुने आन्तरिक पूँजी पलायन रोक्ने स्पष्ट नीति आवश्यक छ। गाउँमा सिर्जना भएको पूँजी शहरतर्फ मात्र केन्द्रित हुँदा ग्रामीण अर्थतन्त्र कमजोर बन्दै गएको छ। कृषि, उद्योग, पर्यटन तथा स्थानीय उद्यम...
विनोद थापाको नेतृत्वमा ६१ सदस्यीय श्रमिक महासंघको राष्ट्रिय भेला सम्पन्न

विनोद थापाको नेतृत्वमा ६१ सदस्यीय श्रमिक महासंघको राष्ट्रिय भेला सम्पन्न

Breaking News, राजनीति, राष्ट्रिय, विगन्यूज, विचार, समाचार
काठमाडौँ : अखिल नेपाल श्रमिक महासंघको राष्ट्रिय भेला  सम्पन्न भएको छ । समाजवादी कम्युनिस्ट पार्टी नेपाल निकट महासंघले शनिबार राजधानीमा सयौं श्रमिक मजदुरको सहभागितामा राष्ट्रिय भेला सम्पन्न गरेको हो । पार्टीका महासचिव पूर्णबहादुर सिंह (समरजङ्ग) को प्रमुख आतिथ्यता र पार्टीका स्थायी कमिटी सदस्य माधव गौतम (विनयराज), खम्बु चन्द (समिरसिंह) लगायत केन्द्रीय नेताहरूको बिशेष भेलामा बिशेष उपस्थित रहेको थियो । उक्त भेलाले विनोदकुमार थापाको अध्यक्षतामा ३ जना उपाध्यक्ष, १ जना महासचिव, ३ जना सचिव,१ जना कोषाध्यक्ष र १ जना सह- कोषाध्यक्ष सहित ६१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति निर्वाचित समिति गठन भयको छ । विनोदकुमार थापा झण्डै दुई दशक देखि मजदुर आन्दाेलनमा सक्रिय मजदुर नेता हुन् । उनी मजदुर अधिकारका निम्ति निरन्तर संघर्षमा रहेका मजदुरका बिज्ञ नेताका रुपमा परिचित छन् । भेला कार्यक्रमको अध्यक्षता विनोद कुमार थापाले...
व्यवस्थापकीय कमजोरीका कारण असुरक्षित बन्दै काठमाडौँ उपत्यका

व्यवस्थापकीय कमजोरीका कारण असुरक्षित बन्दै काठमाडौँ उपत्यका

विचार
— डि.बि.पराजुली काठमाडौं। नेपालको राजनीतिक, प्रशासनिक, आर्थिक तथा सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा रहेको काठमाडौँ उपत्यका तीव्र शहरीकरणसँगै दिनप्रतिदिन जटिल बन्दै गएको छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र व्यापारका अवसरका कारण देशभरबाट मानिसहरू उपत्यकामा केन्द्रित भइरहेका छन्। तर त्यसअनुसार आवश्यक पूर्वाधार, सेवा प्रवाह र व्यवस्थापन प्रणाली विकास हुन नसक्दा राजधानी अनेकौँ समस्याको चपेटामा परेको छ। संविधानले नागरिकलाई स्वच्छ वातावरण, स्वास्थ्य, सुरक्षित आवास र सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार सुनिश्चित गरेको छ। वातावरण संरक्षण ऐन, फोहोरमैला व्यवस्थापन ऐन, खानेपानी तथा सरसफाइ ऐन, श्रम ऐन, घरबहाल ऐन तथा स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनजस्ता कानुनहरू पनि कार्यान्वयनमा छन्। तर व्यवहारमा भने कानुनको प्रभावकारी पालना हुन नसक्दा राजधानीको व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको देखिन्छ। फोहोरमैला व्यवस्थापनः समाधान...
भारी सिन्दूरभित्र निसासिएको जिन्दगी: लोकलाजको सुख कि आत्मसम्मानको पुनर्जन्म ?

भारी सिन्दूरभित्र निसासिएको जिन्दगी: लोकलाजको सुख कि आत्मसम्मानको पुनर्जन्म ?

विचार
– सुभेच्छा पाण्डे "कुटेको मात्र त छैन नि ! टन्न खान दिएको छ, राम्रो लाउन दिएको छ, जीउभरि सुन लाइदिएको छ। आखिर के पुगेको छैन र उसलाई ?" हाम्रो समाजमा एउटी विवाहित महिलाको 'सुख र भाग्य' नाप्ने गज यत्ति नै हो। यदि श्रीमान्‌ले भौतिक रूपमा हात हालेको छैन र घरमा खान-लाउन दुःख छैन भने समाजले त्यसलाई आदर्श र सुखी परिवारको ट्याग भिराइदिन्छ। तर, सुनका गहनाले सजिएकी र निधारभरि भारी सिन्दूर सजाएकी त्यही महिला भित्रभित्रै कुन हदसम्म निसासिएकी छ भनेर बुझ्ने फुर्सद न त उसको श्रीमान्‌लाई हुन्छ, न त समाजलाई। दुनियाँलाई सुखी देखाउने र 'संस्कारी' बन्ने चक्करमा आज कतिपय महिलाहरू डिप्रेसनको औषधि खाँदै, सिरानी भिजाउँदै, गुम्सिएर बाँचिरहेका होलान्। बाहिर हाँसेर भित्रभित्रै आफूलाई जिउँदै मारिरहेका छन्। आखिर मानिस भएर जन्मेपछि एकदिन मर्नै पर्छ, तर जिउँदो लास बनेर पलपल मर्नुको पीडा कस्तो हुन्छ? धेरैजसो अवस्थामा...