: सामाजिक अभियन्ता सरस्वती काफ्लेको रिपोर्ट
काठमाडौँको माइतीघर मण्डला केवल एउटा सडकको नाम होइन। यो अन्यायविरुद्ध उठ्ने आवाजहरूको साझा चौतारी हो। यही स्थानमा आज राष्ट्रिय एकता दलका अध्यक्ष विनय यादव आफ्नो जीवनलाई नै दाउमा राखेर आमरण अनसनमा बसेका छन्। शरीर दिनप्रतिदिन कमजोर बन्दै गएको छ, तर उनले उठाएका प्रश्नहरू अझ गम्भीर बन्दै गएका छन्।
सुनसरीको देवानगञ्ज गाउँपालिका–३, कप्तानगञ्जमा भएको हिंसात्मक घटनापछि पीडितलाई न्याय दिलाउनुपर्ने, घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्ने र दोषीमाथि कानुनी कारबाही हुनुपर्ने माग राख्दै विनय यादवले आन्दोलनको बाटो रोजेका हुन्। राष्ट्रिय एकता दलका अनुसार सरकारलाई आन्दोलन, ज्ञापनपत्र र २४ घण्टे अल्टिमेटममार्फत ध्यानाकर्षण गराइए पनि ठोस पहल नभएपछि उनले माइतीघरमा आमरण अनसन सुरु गरेका हुन्।
आमरण अनसन कुनै सामान्य विरोध होइन। यो त्यस्तो प्रतिरोध हो जहाँ शब्दभन्दा मौन धेरै शक्तिशाली हुन्छ। जब एउटा नागरिकले आफ्नो शरीरलाई नै आन्दोलनको माध्यम बनाउँछ, तब त्यो केवल व्यक्तिगत निर्णय रहँदैन; त्यो राज्य र समाज दुवैलाई उत्तर खोज्न बाध्य पार्ने प्रश्न बन्छ।
माइतीघरमा बसेका विनय यादवका आँखामा केवल एउटा व्यक्तिको पीडा छैन। त्यहाँ न्यायको प्रतीक्षा गरिरहेका पीडित परिवारहरूको वेदना, राज्यप्रति घट्दै गएको विश्वास र सत्य बाहिर ल्याइयोस् भन्ने आग्रह मिसिएको देखिन्छ। उनका समर्थकहरू दिनहुँ अनसनस्थल पुगेर ऐक्यबद्धता जनाइरहेका छन् भने सरकारले संवादमार्फत समाधान खोज्नुपर्ने आवाज पनि उठिरहेको छ।
अनसनको पाँचौं दिनसम्म पनि उनी आफ्ना मागमा अडिग रहेको समाचार सार्वजनिक भएको छ। राष्ट्रिय एकता दलले सरकारसँग औपचारिक वार्ता नभए आन्दोलनलाई देशव्यापी बनाउने चेतावनीसमेत दिएको जनाएको छ।
लोकतन्त्रको सुन्दरता केवल चुनावमा होइन, नागरिकको आवाज सुन्न सक्ने संस्कृतिमा पनि हुन्छ। कुनै पनि घटनाको अन्तिम सत्य अदालत, अनुसन्धान र प्रमाणले नै स्थापित गर्छ। त्यसैले सुनसरी घटनामा कसको दोष थियो भन्ने निष्कर्ष कानुनी प्रक्रियाले तय गर्नुपर्छ। तर निष्पक्ष छानबिन, पीडितलाई न्याय र राज्यको जवाफदेहिताको माग भने लोकतान्त्रिक अधिकारभित्र पर्ने विषय हुन्।
आज माइतीघरमा एउटा मानिस मौन बसेका छन्। उनको आवाज ठूलो छैन, तर उनको मौनताले देशलाई एउटा गम्भीर प्रश्न सोधिरहेको छ—के न्याय माग्न नागरिकले आफ्नो जीवन नै जोखिममा राख्नुपर्ने अवस्था आउनुपर्छ?
समयमै संवाद, निष्पक्ष अनुसन्धान र कानुनअनुसारको न्याय नै यस्ता आन्दोलन अन्त्य गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी बाटो हो। न्याय ढिलो हुँदा केवल एउटा आन्दोलन लम्बिँदैन, नागरिक र राज्यबीचको विश्वास पनि कमजोर हुँदै जान्छ।
विनय यादवको आमरण अनसनलाई कसैले समर्थन गर्लान्, कसैले असहमति जनाउलान्। तर एउटा तथ्य भने स्पष्ट छ—माइतीघरमा जारी यो मौन संघर्षले न्याय, उत्तरदायित्व र लोकतान्त्रिक संवादबारे राष्ट्रिय बहसलाई पुनः केन्द्रमा ल्याएको छ। यस्ता संवेदनशील परिस्थितिमा सबै पक्षले संयमता अपनाउँदै सत्यको खोज, कानुनी प्रक्रिया र शान्तिपूर्ण समाधानलाई प्राथमिकता दिनु नै समाज, राज्य र लोकतन्त्रका लागि हितकर हुनेछ।