✍️ स्तम्भकार : केके मानन्धर
मुद्दाको राजनीतिमा सुमन सायमी
काठमाडौंको राजनीतिमा पात्रहरूको अभाव छैन। तर नागरिक मुद्दालाई निरन्तर बोकेर, संगठन र सत्ताको बाहिरै बसेर राजनीति गर्ने अनुहार भने सीमित छन्। तिनै सीमित नामहरूमध्ये एक हुन्— सुमन सायमी
सुमन सायमी राजनीतिमा अचानक देखा परेका पात्र होइनन्। उनी लामो समयदेखि शहरी विकास, सम्पदा संरक्षण, भूमि अधिकार, गुठी व्यवस्था र नागरिक अधिकारका सवालमा सक्रिय अभियन्ताका रूपमा चिनिँदै आएका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा उनले आन्दोलन मात्र पर्याप्त नहुने निष्कर्षसहित प्रत्यक्ष राजनीतिक सहभागिताको बाटो रोजे।
राजनीतिक विरासत : नाम होइन, मूल्य
सुमन सायमी कालीमाटी निवासी जीवन मानन्धरका छोरा हुन्। ‘जीवन दाइ’ का नामले परिचित जीवन मानन्धर २०४६ सालअघिको राजनीतिक उथलपुथल र त्यसपछिको अर्धभूमिगत कालमा कम्युनिस्ट आन्दोलनसँग नजिक थिए। औपचारिक पदमा नरहे पनि, उनले आफ्नो घर र व्यवसायलाई राजनीतिक गतिविधिका लागि प्रयोग गरेको प्रसंग काठमाडौंको राजनीतिक इतिहासमा उल्लेखनीय छ।
तर यो विरासत सुमन सायमीका लागि लाभको साधन बनेन। न त उनले पारिवारिक योगदानको आधारमा कुनै राजनीतिक अवसर खोजे। बरु उनी स्वयं सडक संघर्षबाट परिचित भए।
नागरिक अधिकार र पहिचानको सवाल
सन् २००१ मा बालाजु सडक विस्तारविरुद्धको आन्दोलनका क्रममा सुमन सायमी पक्राउ परे। प्रहरी हिरासतभित्र मातृभाषा (नेपालभाषा) मा संवाद गरेको कारण दुर्व्यवहार भएको घटनाले राज्यको असहिष्णु चरित्रमाथि प्रश्न उठाएको थियो। त्यसयता गैरन्यायिक सडक विस्तार, खोला मापदण्ड, गुठी र भूमि अधिकारका मुद्दामा उनी पटक–पटक हिरासतमा पुगे।
यी घटनाले उनलाई ‘आन्दोलनकारी’ मात्र होइन, नागरिक अधिकार र शहरी न्यायका सवालमा मुखर पात्रका रूपमा स्थापित गर्यो।
सत्तासँगको असहज सम्बन्ध
राजनीतिक विडम्बना के छ भने, जसको परिवारले जोखिम मोलेर तत्कालीन नेताहरूलाई संरक्षण दिएको थियो, तिनै नेताहरू सत्तामा पुगेपछि सुमन सायमी सरकारको आलोचक बने। विशेषतः केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारका पालामा भएका धरपकड र व्यवहारले राज्य र नागरिक अभियन्ताबीचको दूरीलाई उजागर गर्यो।
यो प्रसंग व्यक्तिगत इतिहासभन्दा बढी राज्यको नागरिक असहमतिको सहिष्णुतामाथि उठ्ने प्रश्न हो।
चुनावी राजनीतिमा परीक्षण
२०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनमा सुमन सायमी काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर पदका उम्मेदवार बने। उनी निर्वाचित भएनन्, तर १३,७७० मत प्राप्त गर्नु मुद्दामुखी राजनीतिप्रति शहरी मतदाताको एउटा धार रहेको संकेत थियो।
त्यसै वर्ष सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा काठमाडौं क्षेत्र नम्बर–८ बाट उम्मेदवारी दिँदा उनी दोस्रो स्थानमा रहे। स्थापित पार्टी संरचनाबाहिरका उम्मेदवारका लागि यो परिणामलाई सामान्य रूपमा लिन मिल्दैन।
मुद्दाबाट नीतितर्फ
सुमन सायमी स्वयं भन्छन्—आन्दोलन आवश्यक भए पनि दीर्घकालीन समाधान नीति तहबाट मात्र सम्भव हुन्छ। यही बुझाइका कारण उनी राष्ट्रिय राजनीतिमा सक्रिय भएका हुन्। संस्कृति, सम्पदा, शहर र सभ्यताका सवाललाई नीति निर्माण तहमा स्थापित गर्नुपर्ने उनको तर्क छ।
उनको राजनीतिक दृष्टिकोण बहुल राष्ट्रियताको स्वीकृति, स्थानीय पहिचानको सम्मान र शहरी विकासमा नागरिक सहभागितामा केन्द्रित देखिन्छ।
अन्त्यमा
सुमन सायमी कुनै ‘लोकप्रियतावादी’ नेता होइनन्। उनीसँग सशक्त संगठन र सत्ता पहुँच छैन। तर उनीसँग एउटा निरन्तरता छ—मुद्दासँगको। आजको राजनीतिमा यही निरन्तरता नै दुर्लभ देखिन्छ।
सुमन सायमी को राजनीतिक उपस्थिति त्यसैको स्मरण हो—राजनीति अझै पूर्ण रूपमा सत्तामुखी मात्र भइसकेको छैन।