नुवाकोट । विकासका लागि सधैं सरकार वा बाह्य सहयोगको प्रतीक्षा गर्नुपर्छ भन्ने सोचलाई चिर्दै नुवाकोटको ककनी गाउँपालिका–५ का स्थानीय युवाहरूले सञ्चालन गरिरहेको “आफ्नो गाउँ आफैं बनाऔं” अभियान अहिले गाउँ विकासको प्रेरणादायी नमुनाका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। युवाहरूको उत्साह, श्रमदान र सामुदायिक एकताले गाउँलाई स्वच्छ, हराभरा र व्यवस्थित बनाउने अभियान दिनप्रतिदिन प्रभावकारी बन्दै गएको छ।
अभियानअन्तर्गत स्थानीय युवा स्वयंसेवकहरू नियमित रूपमा गाउँका सडक, सार्वजनिक स्थल, चौतारा, मठमन्दिर तथा सामुदायिक क्षेत्रको सरसफाइमा जुटिरहेका छन्। त्यससँगै वृक्षारोपण, वातावरण संरक्षण, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गरिँदै आएको छ। युवाहरूको निरन्तर सक्रियताले गाउँमा सकारात्मक ऊर्जा सिर्जना गर्नुका साथै सामुदायिक सहभागिताको उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
विकास केवल बजेट र योजनाबाट मात्र सम्भव हुँदैन, नागरिकको सोच, जिम्मेवारी र सक्रिय सहभागिता पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ भन्ने सन्देश यस अभियानले व्यवहारमै प्रमाणित गरेको छ। पछिल्लो समय बढ्दो शहरीकरण, वैदेशिक रोजगारीको आकर्षण र गाउँबाट युवाहरूको पलायनका कारण धेरै ग्रामीण बस्तीहरू जनशक्ति अभावको समस्या झेलिरहेका बेला ककनी–५ का युवाहरूले आफ्नै गाउँको विकासका लागि समय, श्रम र ऊर्जा खर्चिनु वास्तवमै अनुकरणीय कार्य बनेको छ।
स्थानीय बासिन्दाहरूले पनि युवाहरूको यो प्रयासको खुलेर प्रशंसा गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार अभियानले गाउँको सरसफाइ मात्र होइन, आपसी सहयोग, सामाजिक सद्भाव, स्वयंसेवा र सामुदायिक उत्तरदायित्वको भावना समेत मजबुत बनाएको छ। गाउँका बालबालिकादेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म यस अभियानबाट प्रेरित भएको स्थानीयको भनाइ छ।
अभियानमा संलग्न युवाहरूले “गाउँ बनाउने जिम्मेवारी केवल सरकारको मात्र होइन, हामी सबै नागरिकको पनि हो” भन्ने सोचलाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयास गरिरहेका छन्। उनीहरू स्थानीय स्रोत, श्रमदान, आपसी सहकार्य र सामाजिक प्रतिबद्धतामार्फत गाउँको दीगो विकास सम्भव रहेको विश्वास व्यक्त गर्छन्। साथै, देशभरका अन्य वडा र स्थानीय तहका युवाहरूलाई पनि यस्तै सिर्जनात्मक तथा समाज रूपान्तरणमुखी अभियान सञ्चालन गर्न उनीहरूको आग्रह छ।
वर्तमान समयमा वातावरणीय प्रदूषण, अव्यवस्थित फोहोर व्यवस्थापन, वन विनाश र सामाजिक उदासीनता जस्ता चुनौतीहरू बढिरहेका बेला ककनी–५ मा सञ्चालन भइरहेको “आफ्नो गाउँ आफैं बनाऔं” अभियानले वातावरण संरक्षण र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई एकसाथ जोड्ने सफल प्रयास गरेको देखिन्छ। यस्ता अभियानहरूले स्थानीय सरकार र समुदायबीचको सहकार्यलाई समेत थप सुदृढ बनाउने विश्वास गरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालका ग्रामीण क्षेत्रमा विकासका धेरै योजनाहरू जनसहभागिताको अभावमा प्रभावकारी बन्न नसकेको अवस्थामा ककनी–५ को यो अभियानले ‘समृद्ध गाउँको आधार, सक्रिय नागरिक’ भन्ने अवधारणालाई व्यवहारमा उतारेको छ। यदि यस्ता अभियानलाई स्थानीय सरकार, सामाजिक संस्था र निजी क्षेत्रको आवश्यक सहयोग प्राप्त भयो भने यसले गाउँ विकासको दिगो मोडलका रूपमा देशभर उदाहरण स्थापित गर्न सक्ने सम्भावना प्रबल छ।
“आफ्नो गाउँ आफैं बनाऔं” अभियान केवल सरसफाइ वा वृक्षारोपणमा सीमित कार्यक्रम होइन; यो गाउँप्रतिको अपनत्व, सामाजिक उत्तरदायित्व, वातावरणीय सचेतना र युवाशक्तिको सकारात्मक परिचालनको सशक्त आन्दोलन बनेको छ। ककनी–५ का युवाहरूले देखाएको यो उदाहरणले एउटा सन्देश स्पष्ट दिएको छ—परिवर्तनको सुरुवात आफ्नै घर, आफ्नै टोल र आफ्नै गाउँबाट हुन्छ। जब नागरिक स्वयं जागरूक र जिम्मेवार बन्छन्, तब विकासको यात्रा पनि दिगो, प्रभावकारी र अर्थपूर्ण बन्छ।