— रुपेश लोप्चन
काभ्रेपलान्चोक जिल्लाको १३ स्थानीयतहहरुमध्ये खानिखोला गाउँपालिका जिल्लाकै विकट रराजधानी नजिकको कर्णाली भनेर चिनिन्छ । यस खानिखोला गाउँपालिका कुल १३२ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । यस गाउँपालिकाको कुल जनसंख्या २०७८ को जनगणना अनुसार १२२०१ रहेको छ भने यस गाउँपालिका ७ वडामा अवस्थित छ ।
२०७४ सालको निर्वाचनमा कृष्ण बहादुर खुलाल अध्यक्ष र उपाध्यक्षमा रुकमनी गुरुङ निर्वाचित भएर आएका थिए । उहाँहरुको कार्यकालमा केही नयाँ सडकहरु निर्माण भएको थियो । २०७२ वैशाख १२ को भुकम्पले क्षतविक्षेत भएको निजि आवास र सार्वजनिक विद्यालय भवन, स्वास्थ्य कार्यलय र केही नयाँ वडा कार्यलयहरु पुनर्निर्माण र निर्माण हुनु सबल पक्ष हुन भने भुकम्प पीडित आवास निर्माणमा भएको व्यापक घुसकाण्ड भएकोकुरा बाहिर आको र अख्तियार सम्म पुगेकै हो ।
भ्रष्टाचारलाई प्रोत्साहन गर्न मद्दत गर्ने जस्ता क्रियाकलाप र प्रशासनिक क्षेत्रमा व्यापक खर्चगर्ने यो पालिकामा १ बर्षमा गाउँपालिकाको खाजाको मात्र बिल ६५ लाख सम्म आउनु आर्थिक मितव्ययीता नराख्नु नितिगत भ्रष्टाचारमा लम्पसार हुनु भ्रष्टाचार र सुशासनको विषयमा अछुतो रहन सकेन ।
२०७९ को निर्वाचन पछि अध्यक्षमा इन्द्रबहादुर थिङ र उपाध्यक्षमा दोर्जेमान जिम्बा निर्वाचित भएर हालसम्म बहालनै हुनुहुन्छ । २०७९ निर्वाचित हुँदै गर्दा अध्यक्ष र उपाध्यक्षले ठुलोठुलो स्वरमा भन्ने नारा हो हामी बनाउछौ हाम्रो खानिखोला जुन अहिले नै चर्चित नै छ ।
नारा भन्दैगर्दा सुरुगरेको कार्यहरु
१ शिक्षामा गुणस्तर बढाउन स्थानीय शिक्षा ऐन कार्यविधि बनाएर सुधार ल्याउछौ ।
स्थानीय शिक्षा ऐन त बनाउनु भो तर संघीय शिक्षा ऐनसँग बाँझिने गरी कानुन र राजनीति घुसाउदाखेरी अध्यक्ष र उपाध्यक्ष बिचमै मतभेद देखिन्छ । शैक्षिक संस्था शान्ति क्षेत्र हो कसैले पनि आफ्नो स्वार्थ घुसाएर राजनिती गर्नु हुन्न भन्ने कुरा बिर्सिनु हुदैन र अपराध गर्नु हुन्न
२ खेलकुद विकास लाई गाउँपालिकाले आवस्यक कार्यविधि बनाई खेलकुद समिती मार्फत कामकारबाही अगाडि बढाइनेछ ।
गाउँपालिकाले खेलकुद विकास को लागि खेलकुद ऐन २०७९ जारी गरि गरेता पनि खेलकुद विकास समितिलाई पुर्नता दिन सकेन । खेलकुद संयोजकले आफुखुशी चल्नखोजे पछि नियुक्ति पाएका सदस्यहरुले नियुक्ति पद छाड्दै राजिनामा दिनेक्रम जारी छ । संयोजकले खेलकुद विकास समितिबाट आर्थिक कुराहरुपनी पारदर्शी नदेखाउदा र गाउँपालिका सरकार मुखदर्शक भैदिदा विगत दुई बर्ष देखि समितिले कुनै खेलकुद कार्यक्रम गर्न नसकिरहेको अवस्थमा खानिखोलाको युवाखेलाडीहरु निकै गाउँपालिका सरकार प्रति आक्रोश र असन्तुष्टि देखिन्छ ।
त्यसैले अब सवै विधा खेलको खेलाडीहरु र सरोकारवाला सबैलाई समेटिएर पुरानो समितिलाई विदागर्ने र नयाँ समिति नियुक्ति गरेर खेलकुद विकासको नयाँ तरिकाले लाग्न जोड दिनुपर्ने देखिन्छ ।
३ अनाथ वालवालिकाको लागी आवासीय शिक्षा
गाउँपालिकाले अनाथ बालबालिका को लागि वडा नं. ४ मा रहेको कुमारी माविमा संचालनमा ल्याएता पनि गाउँपालिका सरकारको टिम उत्साहको साथ लागेको देखिदैन र गाउँपालिकाले कार्यविधि बनाउदा दीगो रुपले संचालन गर्ने सोचले बनाएको जस्तो लाग्दैन । विद्यालयको समिति र आवसिय विद्यालय संचालनको समिति फरक र आर्थिक कारोबार गर्ने खाता एउटै हुँदा प्रत्यक्ष रुपमा कुमारी मावी लाई असर परिसकेको छ नै आवासीय विद्यालय गाउँपालिकाको आन्तरिक स्रोत कमजोर हुदा कति सम्मा चलाउन सक्छ चिन्ता र चुनौती छ । यस लाई प्रदेश र संघको कार्यक्रम भित्र समाबेश गर्न अनिवार्य देखिन्छ । हाल सम्म भएको खर्च प्रणाली सेवामुखी हुनुपर्नेमा व्यावसायिक प्रायोजनतिर जोडदिएको देखिन्छ । अनियमितताको कुरा पनि उठेको छ ।
४ खानिखोलाको केन्द्र नमुना शहर को रुपमा विकास गर्ने
बागमती प्रदेश सरकारको नीति तथा कार्यक्रम भित्र पारेर खानिखोला गाउँपालिकाको केन्द्र ताल्दुङ्गालाई नमुना शहरको रुपमा स्रोत सुनिश्चित गरेर करोडौंको पुर्वाधार विकास सुरु गरेको देखिन्छ । अहिले सम्मा भएका कामहरु नत ढल निकास निकालेको छ ,न बाटोको मापदण्ड नै मिलाएको छ । भएका ढलान कार्यहरु ग्रेट मिलाको देखिदैन र गुणस्तर भाको जस्तो लाग्दैन । जहाँ गाउँपालिकाको पदाधिकारी प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत र कर्मचारीहरु दिन्कै त्यही बाटो हिड्छन् । स्थानीय उपभोक्त संग बसेरछलफल गरेर बाटोको मापदण्ड विवादहरु मिलाउनु पर्ने हुन्छ तर स्थानीय सरकार सार्वजनिक कार्यक्रम हरुमा आक्रोश पोखेर झन उग्र हुँदैजादा त्यहाभित्र आपसी सहमति हुने कुराहरु भट्किँदै जाने होकि भने खतरा बन्दै गएको छ ।
५ स्थानीय उत्पादन खरिद बिक्री केन्द्र संचालन
गाउँपालिका सरकारले स्थानीय उत्पादन र खानिखोलाको जनताको समुन्नत र आर्थिक समृद्धिको लागि यो कार्यक्रम अगाडी बढाएको देखिन्छ । तत्कालीन बागमती प्रदेश मुख्यमन्त्री सालिकराम जमरकटेलको उपस्थितिमा उद्घाटन गरिएको स्थानीय उत्पादन खरिद बिक्री केन्द्र गाउँपालिका सरकार र सञ्चालनको लागि अनुमति प्राप्त खानिखोला बहुउद्देश्य सहकारी संस्था लिमिटेड बिचको असमझदारीको कारण १८ महिना पनि टिकेन यो विषयमा केही समय अगाडि तुफान न्युज ले गरेको फलोअप ले प्रष्टछ कि कति बेतिथी र अनुदानको नाममा घोटाला गर्ने भनेर रचना रचेको रहेछ भनेर । तर यसमा गाउँपालिका सरकारलाई के निवेदन छ भने मेरो त्यत्रो ठूलो ६० लाखको सम्झौता गाउँपालिका सरकारले नाफामुलक संस्थालाई जिम्मा दिएर कसरी वास्तविक किसान र उत्पीडित श्रमजीवी खानिखोलाको समग्र जनताको हित हुन्छ भनेर कार्यविधी बनाएर जिम्मा दिनसक्नु भो ? आज परिणामले देखाईसकेको छ । त्यस कारण स्थानीय खरिदबिक्री केन्द्र पुरानो सम्झौता रद्द गरी आवश्यक कार्यविधी संशोधन गरेर नयाँ ढङ्गले सञ्चालन गर्न निवेदन पनि गर्न चाहान्छु ।
यतिखेर मैले आफ्नो मनोगत कुरा र हामी बनाउछौ हाम्रो खानिखोला सार्थक बनाउन स्रोत साधन बढाएर आर्थिक मजबूत र भ्रष्टाचारको अन्त्य गर्नु अनिवार्य छ । खानिखोलाको जनतालाई सुशासन र परिवर्तनको प्रत्याभूत गराउन जोडदार लाग्नुपर्ने देखिन्छ तर यति खेर निकै चुनौती र संकटग्रस्त अवस्थामा रहेको महालेखाको प्रतिवेदनले जगजाहेर गराउछ । आर्थिक ०८०÷८१ को प्रतिवेदन मा हालसम्मको बेरुजु १५ करोड ७२ लाख ४१ हजार देखिन्छ जस्मा आर्थिक बर्ष को अन्तिममा मात्रै बेरुजु ४ करोड ६१ लाख ५० हजार को वृद्धि भएर कुल त्यति पुगेको छ यसरी नै बढ्दै जाने हो भने अन्तता हामी बनाउछौ हाम्रो खानिखोला नारा मा सिमित हुने निश्चित छ ।
बेरुजु बढि निस्किनुको कारण सरकार निति र नियम कानुन कार्यविधि अनुसार चलेको छैन भनेर प्रष्ट छ । सरकार नीति र नियम मा बसेर चलाएको देखिदैन अनि अर्कोकुरा जनप्रतिनिधि र कर्मचारी भनेको हाम्रो अभिभावक हो मेरो तेरो भन्ने भावना नभोकी सवै साझा भएर भ्रष्टाचार र बेतिथीको अन्त्य गर्यौं भने सबैको साथ समर्थन रहिरहनेनै छ । सुशासन को अनुभुती दिलायो भने जनता, सरकार र सरोकार वाला सवै जाग्यौं भने अवश्य हामी बनाउछौ हाम्रो खानिखोला निर्माण हुनेछ ।
आफ्नो आँखै अगाडी देखिएका बिभिन्न प्रवृतिहरुलाई बेलैमा सुधार गरेर जनमुखि स्थानीय सरकार नबन्ने हो भने खानिखोलाका आम नागरिक हरुले भ्रष्ट नेता तथा कर्मचारीहरुलाई हातमा चप्पल बोकेर डाँडो कटाउने दिन नआउला भन्न सकिन्न ।
“ भिरमा लड्न जानेलाई राम राम भन्ने सम्म हो ,अब काँधनै थाप्न जान चैं सकिएन”
धन्यवाद !!
लेखक भ्रष्टाचार बिरुद्ध नागरिक अभियान नेपालका काभ्रेपलान्चोक जिल्ला संयोजक हुनुहुन्छ ।
